Në shtresat më të thella të historiografisë ballkanike ekzistojnë dokumente dhe studime që sugjerojnë se një pjesë e konsiderueshme e fisnikërisë dhe klaneve në zonën që sot quhet Mal i Zi ka njohur veten si shqiptarë, ose ka ruajtur origjinë shqiptare — deri në shekullin XIX — para se të ndodhte procesi i sllavizimit kulturor e identitar.
Sipas një artikulli në gjuhën maqedonase, titulluar “Montenegrins, a Slavic nation or assimilated Albanians?”, thuhet se “gjysma e popullsisë së sotme të Malit të Zi nuk hezitoi në shekullin XIX dhe më parë të deklarojë origjinën e saj shqiptare.”
Gjithashtu, dokumente të arkivit të Malit të Zi dhe analizat historike tregojnë se shumë nga fiset malazeze — si Piperi, Kuçi dhe të tjera — kanë origjinë iliro-shqiptare, të cilat në periudha të ndryshme u asimiluan ose ndryshuan emrin e fisit dhe identitetin, por që e ruanin në mënyrë të paanshme kujtesën e prejardhjes.
Disa shembuj dhe burime
- Një dokument i periudhës mesjetare përmend komunitete katunore shqiptare (katun = lagje nomade) në zonën e Zeta-së (Mal i Zi) në shekullin XII-XIII, të cilat më vonë u integruan në strukturat fisnore malazeze.
- Një studim i ri mbi historinë e shqiptarëve në Kolashin, Moraçë dhe Bjellopole tregon rrënjë shqiptare në fiset që sot konsiderohen malazeze.
- Analiza e dokumenteve të shekullit XIX përmend se disa anëtarë të fisit Ozriniq ose të familjeve të tjera deklaronin origjinë shqiptare para procesit të ndërrimit të identitetit.
Ç’do të thotë kjo për analizën identitare
Ky realitet historik hedh dritë mbi kompleksitetin e identiteteve ballkanike: jo gjithmonë “malazez” ose “sllav” ka nënkuptuar origjinë sllave. Proceset historike – lëvizje popullsie, bashkime fisnore, emërtime të reja, shtetformime – kanë bërë që shumë prej fisnikërisë së hershme shqiptare të kalojë në histori si malazeze, ndërsa komunitetet ende e mbanin dije për origjinën e tyre.
Kjo nënkupton se identiteti nuk është vetëm çështje të folurit ose përkatësisë administrative, por edhe përkujtimi, trashëgimia dhe vetëdeklarimi, që në rastin e Malit të Zi rezultojnë të jenë më të larmishme nga narrativat zyrtare.
Thënia
“Ata që harrojnë rrënjët e tyre, shpesh harrojnë edhe historinë që i formësoi.”
Nga redaksia e Çkemi News
Ne jemi lajmi që nuk fle kurrë – sepse e vërteta s’ka orar!