Një traktat që duhej të sillte paqe, por solli dhimbje.
Një firmë në një letër që ndryshoi historinë e Ballkanit dhe i fshiu shqiptarët nga tokat e tyre.
Kjo është historia e Traktatit të Lozanës — dhe mënyra si ai u kthye në mallkim për shqiptarët e Çamërisë.
Çfarë ishte Traktati i Lozanës?
Më 24 korrik 1923, në qytetin zviceran Lozanë, u nënshkrua traktati që shënoi fundin e Perandorisë Osmane dhe lindjen e Turqisë moderne.
Firmëtarët – mes tyre Greqia, Britania, Franca, Italia dhe Turqia – ndanë territore, kufij dhe… fatin e popujve.
Për shumë shtete, ky ishte një fillim i ri.
Por për shqiptarët që jetonin në Greqi, ishte fillimi i fundit.
“Shkëmbimi i popullsive” – mashtrimi që fshiu mijëra jetë
Një nga pikat më të zhurmshme të traktatit ishte marrëveshja për shkëmbimin e popullsisë midis Greqisë dhe Turqisë:
- Myslimanët e Greqisë duhej të shkonin në Turqi.
- Ortodoksët e Turqisë duhej të vinin në Greqi.
Në letër dukej si zgjidhje diplomatike.
Në realitet, u kthye në një katastrofë njerëzore.
Mbi 500 mijë myslimanë u dëbuan nga Greqia, pa asnjë dallim etnik apo gjuhësor.
Çamëria shqiptare – viktima e harruar e Lozanës
Në këtë “shkëmbim” tragjik, Greqia përfshiu edhe shqiptarët myslimanë të Çamërisë, duke i trajtuar si “turq” vetëm pse ishin myslimanë.
Ata nuk kishin asnjë lidhje me Turqinë – ishin autoktonë shqiptarë, me gjuhë, kulturë dhe histori të tyre.
Por kjo s’i ndali autoritetet greke:
- Fshatra të tëra u boshatisën.
- Tokat dhe pronat shqiptare u konfiskuan.
- Familje të tëra u shpërngulën drejt Shqipërisë dhe Turqisë.
Rreth 30–40 mijë shqiptarë çamë humbën gjithçka – nga shtëpitë te identiteti.
Ata që mbetën, u përballën me asimilim të dhunshëm dhe diskriminim për dekada.
Një plagë që ende gjakoset
Traktati i Lozanës mund të ketë mbyllur një luftë, por hapi një plagë që nuk është mbyllur kurrë.
Çamëria shqiptare u zhduk nga harta, por jo nga kujtesa e historisë.
Edhe sot, pas më shumë se një shekulli, pasardhësit e çamëve kërkojnë drejtësi, dhe bota ende hesht.
Një kujtesë që s’duhet të shuhet
Kjo nuk është vetëm histori – është një kujtesë kombëtare.
Traktati i Lozanës tregoi se një firmë diplomatike mund të fshijë popuj të tërë, nëse heshtja i lejon.
Por shqiptarët nuk harrojnë.
As Çamërinë. As padrejtësinë.
Përgatiti & shkroi: Redaksia Çkemi News
Ne jemi lajmi – shpejt, drejt dhe i vërtet.
Historia flitet ndryshe, kur e tregon “Çkemi News”.