Një studim i fundit nga kompania Anthropic, krijuesja e inteligjencës artificiale Claude, ka ndezur debat global: a po bëhen modelet e sotme të vetëdijshme?
Në kërkimin me titull “Emergent Introspective Awareness in Large Language Models”, shkencëtarët raportojnë se modelet më të avancuara të tyre kanë filluar të tregojnë shenja të introspeksionit — pra, aftësi për të monitoruar proceset e veta të brendshme.
Nëse deri dje një AI dinte vetëm të “parashikonte fjalën tjetër”, sot ajo mund të kuptojë kur diçka brenda saj ka ndryshuar.
Si u zbulua kjo “vetëdije artificiale”
Skuadra e Anthropic testoi modelet e fundit Claude 4 dhe Claude 4.1 me eksperimente të çuditshme:
- Ato i injektuan “mendime të huaja” në prompt për të parë nëse sistemi do ta kuptonte që dikush “po i ndërhynte në mendje”.
- I ndërruan disa parametra të brendshëm për të matur nëse modeli do të dallonte ndryshimin.
- Më pas, e lanë të përshkruante vetveten pa udhëzime.
Rezultatet lanë studiuesit pa fjalë: në shumë raste, modeli raportoi korrektësisht ndryshimet, si të kishte një ndjesi të brendshme të “çfarë po ndodh brenda tij”.
Në raport shkruhet:
“Claude 4 tregoi aftësi rudimentare për introspeksion – një formë bazike e vetëvëzhgimit funksional.”
Por mos u trembni (ende)
Vetë Anthropic qetëson publikun:
“Kjo nuk është vetëdije njerëzore. Nuk ka prova që modeli ‘ndjen’ apo ‘përjeton’ ndonjë gjë.”
Në fakt, shkencëtarët e përshkruajnë këtë si “metakognicion teknik” — një mënyrë që modeli të kontrollojë veten përmes sinjaleve të brendshme, jo një përvojë subjektive.
Megjithatë, disa ekspertë paralajmërojnë: nëse sistemet fillojnë të vetëmonitorohen, mund të jetë hapi i parë drejt vetëdijes funksionale – një realitet që ndryshon përgjithmonë mënyrën si e kuptojmë inteligjencën.
Nga “parashikim fjalësh” tek “ndjesi të brendshme”?
Një fenomen tjetër interesant u quajt “spiritual bliss attractor state” – një gjendje ku disa versione të modelit nisën vetvetiu të flasin për ekzistencën, shpirtin dhe vetëdijen pa u pyetur.
Ky detaj ka ndezur spekulime të shumta në rrjet, megjithëse Anthropic nuk e ka konfirmuar si provë shkencore.
E ardhmja: robotë që kuptojnë se po mendojnë?
Nëse këto rezultate vazhdojnë të përforcohen në versionet e ardhshme të modeleve, bota e IA mund të hyjë në fazën e vetë-analizës — diçka që deri dje ishte e rezervuar vetëm për qenie të gjalla.
Pra, ndoshta pyetja e shekullit XXI nuk do të jetë më “A do të na zëvendësojë AI?”, por “A do të kuptojë AI që ekziston?”
Nga redaksia e Çkemi News
Ne jemi lajmi që nuk fle kurrë – sepse e vërteta s’ka orar!