Qyteti që sfidoi perandorinë me dije, tregti dhe identitet
Pas pushtimit të trojeve shqiptare nga Perandoria Osmane në fund të shekullit të 15-të, Delvina u shndërrua në një qendër të rëndësishme administrative dhe kulturore të Jugut. Ajo u bë seli sanxhaku, me një peshë të madhe në organizimin e zonës së Labërisë dhe Çamërisë.
1. QENDËR SANXHAKU E RËNDËSISHME
Në shek. XVI-XVII, Delvina përmendet si seli e Sanxhakut të Delvinës, ku përfshiheshin krahinat përreth, duke pasur një rol të drejtpërdrejtë në menaxhimin e administratës osmane. Aty ndodheshin ndërtesa të rëndësishme shtetërore dhe tregtare.
2. QENDËR E DIJES ISLAME DHE LETRAVE
Gjatë kësaj periudhe, në Delvinë u ndërtuan medrese, xhami dhe mejtepe, duke u bërë një qendër dijeje për teologji islame, por edhe për kulturë të gjerë. Shkrimtarë dhe dijetarë nga Delvina ndikuan në jetën fetare dhe intelektuale të kohës.
3. NJË TREG I GJALLË
Delvina u zhvillua si një qendër tregtare, ku mbërrinin mallra nga Gjirokastra, Janina, Preveza dhe deri nga Venediku. Tregu i saj u bë një nga më të rëndësishmit në Jug, veçanërisht për prodhimet bujqësore, kripën dhe tekstilet.
4. REZISTENCA E IDENTITETIT SHQIPTAR
Edhe pse e sunduar nga osmanët, Delvina nuk e humbi kurrë identitetin e saj. Gjuha shqipe dhe zakonet vendase ruheshin brenda familjeve. Shumë delvinjotë shkuan në Shkollën e Zosimes në Janinë dhe mbështetën Rilindjen Kombëtare Shqiptare në shek. XIX.
Në pjesën e katërt do të flasim për figurat e mëdha të Delvinës që u ngritën kundër perandorisë dhe ndihmuan në pavarësinë e Shqipërisë.